Bu analiz nasıl okunmalı?
Bu çalışma, seçili 10 HS6 kodunda Türkiye’nin dünya toplamına bildirdiği 2021–2025 ihracat değerlerini inceler. Veriler bütün yaş ve kuru meyve-sebze ihracatının toplamı değildir. 2025 hedef ülke ve ithalatçı pazar tabloları aynı kodların ayrı ülke bildirimlerine dayanır.
Bir grafikte yükselen dolar değeri, daha fazla kilogram veya daha yüksek kâr anlamına gelmez. Bu nedenle değer, net ağırlık ve hesaplanan USD/kg birlikte okunmalıdır. 2021 HS2017 (H5), 2022–2025 HS2022 (H6) sınıflamasındadır; altı haneli kodlar aynı görünse bile sınıflama geçişinde tam kapsam eşdeğerliği ayrıca teyit edilmelidir.
Beş yıllık görünüm: hangi ürünlerde ne değişti?
| Ürün / HS6 | 2021 mn $ | 2025 mn $ | Değer değişimi | 2021 mn kg | 2025 mn kg |
|---|---|---|---|---|---|
| Domates · 070200 | 360,5 | 402,2 | 11,6% | 616,5 | 402,2 |
| Portakal · 080510 | 104,8 | 98,3 | -6,2% | 256,1 | 116,0 |
| Mandalina · 080521 | 399,9 | 891,5 | 122,9% | 841,7 | 847,6 |
| Limon ve laym · 080550 | 292,1 | 411,4 | 40,8% | 621,1 | 360,8 |
| Taze üzüm · 080610 | 204,8 | 129,7 | -36,7% | 264,5 | 104,3 |
| Kuru üzüm · 080620 | 478,8 | 583,4 | 21,8% | 257,2 | 171,5 |
| Kuru kayısı · 081310 | 338,3 | 329,1 | -2,7% | 87,7 | 52,6 |
| İncir (yaş+kuru) · 080420 | 330,5 | 458,6 | 38,7% | 91,2 | 79,6 |
| Kurutulmuş soğan · 071220 | 0,3 | 0,8 | 187,6% | 0,1 | 0,3 |
| Diğer kurutulmuş sebzeler · 071290 | 67,2 | 80,3 | 19,6% | 21,2 | 19,5 |
Tabloda uç yıllar gösterilir; aradaki 2022–2024 hareketi aşağıdaki grafiklerde görünür. Yüzde değişimler cari dolar üzerinden hesaplandı; kur, enflasyon ve ürün bileşimi etkileri ayrıştırılmadı. Her ürünün 2021 ve 2025 teknik veri bağlantıları, nasıl okunacağı açıklanarak Kaynaklar bölümünde verilmiştir.
Yaş meyve: mandalina büyürken taze üzüm geriledi
Mandalina kodu 080521’de bildirilen değer 2021’de 399,9 milyon, 2025’te 891,5 milyon dolar. Net ağırlık aynı iki yılda 841,7 ve 847,6 milyon kg ile birbirine yakın. Hesaplanan birim değer yaklaşık 0,48’den 1,05 USD/kg’a çıktı. Değer artışının önemli kısmı kilogram artışından gelmiyor; bu seri tek başına fiyatın neden değiştiğini açıklamaz.
Limon ve laym 080550’de değer 292,1’den 411,4 milyon dolara çıkarken net ağırlık 621,1’den 360,8 milyon kg’a indi. Taze üzüm 080610’da değer 204,8’den 129,7 milyon dolara, net ağırlık 264,5’ten 104,3 milyon kg’a geriledi. Portakal 080510’da 2025 değeri 98,3 milyon dolar; 2024’teki 140,7 milyon dolarlık ara zirvenin altında. Bu ürünlerde tek bir beş yıllık artış oranı ara yıllardaki oynaklığı gizler.
Yaş sebze örneği: domateste değer ile miktar ayrışıyor
Domates 070200’de değer 2021’de 360,5, 2023’te 535,7, 2025’te 402,2 milyon dolar. Net ağırlık 2021’den 2025’e 616,5’ten 402,2 milyon kg’a indi. Hesaplanan birim değer yaklaşık 0,58’den 1,00 USD/kg’a yükseldi. Dolayısıyla 2021–2025 değer artışını “daha fazla domates ihraç edildi” diye anlatmak yanlış olur.
Kuru meyve: değer ve kilogram birlikte okunmalı
Kuru üzüm 080620’de değer 478,8’den 583,4 milyon dolara yükselirken net ağırlık 257,2’den 171,5 milyon kg’a indi. Kuru kayısı 081310’da değer 338,3’ten 329,1 milyon dolara hafif geriledi; net ağırlık 87,7’den 52,6 milyon kg’a indi. İki kodda da USD/kg yükseldi, fakat bu rakam ürün kalitesi, kontrat ve teslim şartı ayrıştırılmadan teklif fiyatı olarak kullanılamaz.
080420 yaş ve kuru inciri birlikte kapsar. Bu kodun 2025’teki 458,6 milyon dolarlık değeri yalnız “kuru incir ihracatı” diye yayımlanamaz. Alt kırılım doğrulanmadan kuru incir için ayrı bir beş yıllık eğilim iddiası kurulmadı.
Değerin kilogram karşılığı ne söylüyor?
| Ürün / HS6 | 2021 USD/kg | 2025 USD/kg |
|---|---|---|
| Mandalina · 080521 | 0,48 | 1,05 |
| Limon ve laym · 080550 | 0,47 | 1,14 |
| Taze üzüm · 080610 | 0,77 | 1,24 |
| Domates · 070200 | 0,58 | 1,00 |
| Kuru üzüm · 080620 | 1,86 | 3,40 |
| Kuru kayısı · 081310 | 3,86 | 6,25 |
| İncir (yaş+kuru) · 080420 | 3,62 | 5,76 |
| Kurutulmuş soğan · 071220 | 3,20 | 2,45 |
| Diğer kurutulmuş sebzeler · 071290 | 3,16 | 4,13 |
Bu oran, bildirilen toplam değerin net kilograma bölünmesiyle elde edilir; aynı kalite, aynı teslim şekli veya aynı alıcı için fiyat serisi değildir. 080420’de ürün kapsamı yaş ve kuru inciri birleştirdiğinden oran özellikle karışım etkisine açıktır.
Kuru sebzede iki farklı ölçek
Kurutulmuş soğan 071220’de 2025 Türkiye dünya ihracat bildirimi yaklaşık 0,81 milyon dolar. 071290’da ise 80,3 milyon dolar. Bu büyük ölçek farkı nedeniyle kodlar ayrı grafiklerde gösterildi. 071290 karışımlar dahil birden çok kuru sebzeyi kapsar; değerin hangi üründen geldiği HS6 düzeyinde bilinmez.
2025 ülke fotoğrafı: fiilî hedef ile büyük pazar aynı şey değil
| Ürün / HS6 | Türkiye’nin ilk 2 hedefi, mn $ | En büyük ithalatçı, mn $ |
|---|---|---|
| Mandalina · 080521 | Irak 396,0, Rusya 275,8 | ABD 464,7 |
| Limon ve laym · 080550 | Irak 175,9, Rusya 79,2 | ABD 1.043,3 |
| Portakal · 080510 | Rusya 46,7, Irak 21,0 | Almanya 576,1 |
| Kuru üzüm · 080620 | Birleşik Krallık 165,0, Hollanda 76,9 | Birleşik Krallık 263,5 |
| Kuru kayısı · 081310 | ABD 81,4, Fransa 32,9 | ABD 90,0 |
| İncir (yaş+kuru) · 080420 | ABD 79,7, Almanya 72,0 | Hindistan 207,8 |
| Domates · 070200 | Romanya 83,5, Ukrayna 63,1 | ABD 2.964,7 |
| Kurutulmuş soğan · 071220 | Hindistan 0,1, İtalya 0,1 | Almanya 70,5 |
| Diğer kurutulmuş sebzeler · 071290 | ABD 19,8, İtalya 15,6 | ABD 248,3 |
İlk iki hedef Türkiye’nin 2025 ihracat beyanına; “en büyük ithalatçı” ilgili ülkenin dünya ithalat beyanına dayanır. Bildirimler farklı değerleme ve kayıt kapsamına sahip olabilir. Örneğin mandalinada Irak Türkiye’nin büyük hedefiyken ABD’nin toplam ithalatı büyüktür; bundan ABD’de Türk ürünü için satış olasılığı veya pazar payı çıkarılamaz.
İhracatçı için karar sırası
- Ürünü netleştirin: HS6 ile gerçek ürünün 12 haneli GTİP’ini, çeşit ve işleme durumunu eşleştirin. Özellikle 080420 ve 071290 geniş kapsamlara dikkat edin.
- Hedefi daraltın: Önce Türkiye’nin bildirilen sevkiyat izi bulunan ürün–ülke çiftlerinde sezon, rakip menşe ve alıcı tipini araştırın. Bu bir öncelik hipotezidir, satış tahmini değildir.
- Ekonomiyi kurun: Aynı ay ve aynı pazarda miktar, kalite, teslim şekli, navlun, fire ve ödeme vadesini toplayın; Comtrade USD/kg oranını teklif fiyatı olarak kullanmayın.
- Mevzuatı kontrol edin: Ürüne ve ülkeye özgü güncel bitki sağlığı, kalıntı, kontaminant, ambalaj ve etiket şartlarını sevkiyat öncesi resmî kaynaktan doğrulayın.
Yöntem ve sınırlılıklar
UN Comtrade yıllık HS API önizlemesinde her yıl ve HS6 ayrı sorgulandı: reporterCode=792 (Türkiye), flowCode=X (ihracat), partnerCode=0 (dünya toplamı). Değer primaryValue USD, ağırlık netWgt kg alanıdır; USD/kg bu iki alanın oranıdır. Her 50 kod–yıl yanıtında yıl, akış, raporlayan, dünya ortağı ve sınıflama kontrol edildi; yanıtların hiçbirinde 500 kayıt önizleme sınırına ulaşılmadı.
2025 hedef ülke sırası aynı yıl ve kod için Türkiye’nin ülke kırılımlı ihracat beyanından; en büyük ithalat pazarı ise ithalatçı ülkelerin dünya toplamı bildirimlerinden alındı. İki bildirimin değerleri doğrudan bölünerek pazar payı hesaplanmadı. Önizleme tam veri hizmeti değildir ve kayıtlar revize edilebilir. 2021 H5 ile 2022–2025 H6 geçişi, 080420 yaş/kuru birlikteliği ve 071290 ürün çeşitliliği özellikle yorum sınırıdır.
Kaynaklar
UN Comtrade bağlantıları bir web raporu değil, ham JSON veri yanıtı açar. Türkiye’nin dünya toplamını görmek için yanıtta partnerCode: 0 olan satırın primaryValue alanını okuyun; değer USD cinsindedir. Örneğin limon ve laym (080550) için 2025 değeri 411350553 USD, tablodaki yuvarlanmış gösterimiyle 411,4 milyon USD eder.
Ürün bazında ham veri bağlantıları (JSON)
- Domates · 070200: 2021 ham veri (JSON) · 2025 ham veri (JSON)
- Portakal · 080510: 2021 ham veri (JSON) · 2025 ham veri (JSON)
- Mandalina · 080521: 2021 ham veri (JSON) · 2025 ham veri (JSON)
- Limon ve laym · 080550: 2021 ham veri (JSON) · 2025 ham veri (JSON)
- Taze üzüm · 080610: 2021 ham veri (JSON) · 2025 ham veri (JSON)
- Kuru üzüm · 080620: 2021 ham veri (JSON) · 2025 ham veri (JSON)
- Kuru kayısı · 081310: 2021 ham veri (JSON) · 2025 ham veri (JSON)
- İncir (yaş+kuru) · 080420: 2021 ham veri (JSON) · 2025 ham veri (JSON)
- Kurutulmuş soğan · 071220: 2021 ham veri (JSON) · 2025 ham veri (JSON)
- Diğer kurutulmuş sebzeler · 071290: 2021 ham veri (JSON) · 2025 ham veri (JSON)
- UN Comtrade: 2025 mandalina Türkiye ihracat ham sorgusu
- UN Comtrade: 2021 mandalina Türkiye ihracat ham sorgusu
- UN Comtrade: 2025 kuru üzüm Türkiye ihracat ham sorgusu
- UN Comtrade: önizleme kapsamı ve 500 kayıt sınırı
- UNSD: HS sınıflamaları ve eşleştirme tabloları
- UN Comtrade: veri kullanılabilirliği ve revizyonlar
Ara yılların ve ülke kırılımlarının tam kod–yıl sorgu URL’leri araştırma arşivindeki veri dosyasında korunur. Bu yazı seçili tablo ve grafiklerin analitik özetidir.